می‌خوام فیلم بسازم فیلمای زیبا
این هدف رو بیش از 50 ساله که دنبال کردم
الان دیگه داره به 60 سال ‌می‌رسه
ولی هنوز فکر نمی‌کنم کاملاً فهمیده باشم که فیلم چیه
توی این فیلم جدید
می‌خوام بینندگان خوشحال بشن که یه فیلم جدید و عالی ساخته شده
می‌خوام همه از زیبایی سینما فیض ببرن
پیامی از آکیرا کوروساوا: برای فیلم‌های زیبا
آکیرا کوروساوا، کارگردان سینما
در هیگاشی او در شینگ-وای توکیو در سال 1910 به دنیا آمد
(خانوادۀ کوروساوا)
پدرش، ایسامو، نوادۀ یک سامورائی در آکیتا بود
مربی تربیت بدنی ارتش بود
در سال 1910 عضو هیئت امنای دبیر ستان ایبارا بود
مادرش، شیما، دختر تاجری در اوزاکا بود
ولی خانوادۀ کوروساوا کمی با خانواده‌های عادی ژاپنی
فرق داشت
آن موقع، فیلم دیدن را
برای کودکان مضر می‌دانستند
ولی پدرِ او با این که به خاطر سابقۀ نظامی در کل آدمی سخت‌گیر بود
خانواده‌اش را اغلب به سینما می‌برد
پس کوروساوا از سنین پایین با فیلم‌های فراوان روبه‌رو شد
در نوجوانی، کوروساوا بسیار تحت تأثیر
برادرش هیگو قرار گرفت که چهار سال از او بزرگ‌تر بود
هیگو چند سال بعد
مترجم فیلم در کاخ سینمای کاندا شد
و نام خود را تیمی سودا گذاشت
سال‌‌ها بعد، کوروساوا به یاد می‌آورد که
تعداد زیادی از فیلم‌هایی را دید که در تاریخ سینما
کلاسیک شمرده می‌شود
و از این بابت قدردان برادرش بود
اگر محیطی که کوروساوا در آن بزرگ شد را در نظر بگیریم
شاید بشود گفت که وی همراه با تکامل سینما به بلوغ رسید
و تمام عمرش را وقف فیلم ساختن کرد
انگار سرنوشت کوروساوا از همان لحظۀ تولد
ناخواسته، ولی از ریشه، با فیلم عجین شده بود
با معیارهای امروز نمی‌توانیم
بفهمیم کوروساوا چگونه انسانی بود
نخست این که در دوران میجی به دنیا آمد
خود او آن دوره را
به بالا رفتن از یک سراشیبی مشقت‌بار
برای رسیدن به ابرها تشبیه می‌کرد
و روحیۀ مردم‌سالارانۀ دورۀ بعدی، تایشو
حتماً اثر مهمی بر دیدگاهش به ذات بشر داشته است
زندگی این غول سینمای ژاپن
چهار دوره را دربرمی‌گیرد: میجی، تایشو، شووا و هِیسِی
و زندگی‌اش متقارن با تاریخ صنعت سینما در ژاپن بود
(استودیو توهو)
در آوریل 1936
پدرم، آکیرا کوروساوا، در سمت دستیار کارگردان
به استخدام استودیو پی‌سی‌ال در آمد
که از پیشیـنـیان استودیو توهو بود
(صدای کازوکو کوروساوا)
اون موقع 26 سالش بود
کلاس ترکیب‌بندی به کارگردانی کاجیرو یاماموتو
پیش کاجیرو یاماموتو کارآموزی کرد
(سمت چپ) کاجیرو یاماموتو
چندین فیلمنامه نوشت تا بتونه کارگردان بشه
و از همون اول توجه دیگران رو به کاراش جلب کرد
اولین کارگردانیش، سانشیرو سوگاتا
در سال 1943 ساخته شد وقتی که 33 سال داشت
بعد از اون پدرم به طور فعال نیم‌قرن کار کرد
و با ساختن 30 فیلم به سطح انتظارات صنعت سینما
از یک کارگردان تراز اول رسید
می‌خوام به طور دقیق
بررسی کنم که از نظر کوروساوای کارگردان سینما چه بود؟
و این بررسی رو با شما سهیم بشم
امیدوارم با این کار تا حدی متوجه بشید
که پدرم برای فیلم‌هایی که برای ما باقی گذاشت چه شوری داشت
فصل نخست مایه‌های سینمایی
پیش از هر چیز، باید حسی بهش داشته باشم
حسی که بتونه فیلم بشه
چه یه رمان باشه یا هر چیز دیگه
برای مثال، توی این فیلم
بچه‌ها دنبال مادربزرگ می‌دون تا
توی بارون شدید کمکش کنن
خیلی از این صحنه خوشم اومد
و فکر کردم که
این صحنه توی اگه فیلم بشه عالی درمیاد
پس به این موضوع علاقه‌مند شدم
نابه نو ناکا اثر کیوکو موراتا
پس از تکمیل رویاها کوروساوا جذب رمانی شد
که برندۀ نود و هفتمین جایزۀ آکوتاگاوا شد
نشست مطبوعاتی Rhapsody in August
سر فیلمبرداری رویاها این کتاب رو می‌خوندم
و فکر می‌کردم که چطور میشه اقتباسش کرد
داستان فیلم یهو به ذهنم رسید
پس بعد از این که رویاها جمع شد
توی تقریباً دو هفته فیلمنامه رو نوشتم
مثل فکری بود که مدت‌ها در حال رسیدن بود
وقتی داستان خانواده‌ای که توی کتاب بود رو خوندم
ناگهان به ذهنم رسید که فیلمنامه‌ای بنویسم که
تبدیل به این فیلم شد
صحنه‌ای که کوروساوا آن‌ را بسیار سینمایی دید، در کتاب بدین‌شکل وصف شده است
از پیچ که گذشتم، در زمین‌های دوردست
که به تاریکی شب بود
چیز سفیدی را دیدم که می‌جنـبید ایستادم
در حالی که تلاش می‌کردم بفهمم چیست آدمی را زیرش دیدم
به خودم گفتم «مادربزرگ است!»
با حوله‌ای سفید بر سر،
مادربزرگ داشت با عجله به سمت خانه می‌رفت
ولی آن شیء سفید جنبان نزدیک‌تر نمی‌شد
Rhapsody in August
ولی فیلم کمی با کتاب فرق می‌کند
حوله‌ای که به شکل شیء سفید جنبنده توصیف شده است
در فیلم به یک چتر تبدیل شده است
دلیل این تغییر چیست؟
خوب به‌کل با کتاب فرق داره
سعی کردم جزئیاتی که توی کتاب نبود رو نشون بدم
نوه‌ها خیلی نازن
و وضعیت خیلی جالبیه
چون با هم فامیلن ولی خودشون نمی‌دونن
و یه جورایی حس کردم
که میشه همۀ این‌ها رو توی فیلم آورد
وقتی می‌دونی که یه چیزی رو
میشه تبدیل به فیلم کرد، مثل یه حدس گنگ می‌مونه
همیشه وقتی می‌دونم، همچین حسی بهم دست میده
مامان‌بزرگ
کوروساوا دربارۀ این صحنه چنین گفت
وقتی چتر جمع می‌شود همه در سالن گریه می‌کنند
نمی‌دانم چرا چرا این صحنه مردم را به گریه می‌اندازد؟
خودم برایش توضیحی ندارم
ولی این قدرت سینماست
این صحنه به سطح سینمای حقیقی صعود می‌کند
در صحنه اتفاق‌های زیادی نمی‌افتد
ولی به طور کامل به قلمرو سینمای حقیقی صعود می‌کند
هر بار که فیلمی می‌سازم
حس می‌کنم چند تا صحنه‌ش به اون سطح رسیدن
ولی هیچ‌وقت دربارۀ تمام یه فیلم این حس رو نداشتم
فرقش رو تشخیص میدم
صحنه‌هایی که واقعا سینما میشن
سر تدوین تصویرهاشون
هیجان خاصی بهم دست میده
ساختن فیلمی که همۀ صحنه‌هاش به اون سطح برسه
آرمانی و ایده‌آله
یه چیز حسیه
وقتی اتفاق بیفته می‌فهمم
کوروساوا می‌گوید که نمی‌تواند توضیح منطقی برای علت این اتفاق بیاورد
سر صحنۀ Rhapsody in August
از توضیح دادن دربارۀ فیلم‌هایش بسیار متنفر است
ولی آن سطح سینما را پیگیرانه دنبال می‌کند
تمام توان خود را صرف
تلاش برای بیان چیزی سینمایی می‌کند
دوست ندارم قبل از فیلمبرداری
موضوع فیلم رو برای همۀ کسایی که درگیر فیلمن
توضیح بدم
موضوع به تنهایی تمام جزئیات حساس مربوط به
احساسات انسان رو توضیح نمیده
و من می‌خوام مخاطب همۀ اون جزئیات رو ببینه
پس گفتن هدف یا پیام فیلم از قبل
در تناقض با این قضیه است
برای بیان اون احساسات انسانی
چندین درجۀ مختلف احساس لازم دارم
پس دوست ندارم پیامم رو مثل یه علامت بزرگ
اول فیلمبرداری نشون بودم
بیان کردنش به اون شکل آزاردهنده است
و اصلاً علاقه‌ای به همچین کاری ندارم
کوروساوا تأکید شدید کرد که موضوع اساس فیلمسازی نیست
بلکه
پیدا کردن چیزی سینمایی است که در قالب فیلم بی‌نقص باشد
پیش‌نیاز ساختن فیلم خوب همین است
ایده‌های زیادی برای پروژه‌های آینده دارم
ولی تا وقتی فیلمی که دارم روش کار می‌کنم رو تموم نکنم
نمی‌دونم کدومش به پروژۀ بعدی تبدیل میشه
مثل دونه کاشتن و تماشای جوونه زدن‌شه
بسته به شرایط اجتماعی زمانه و از این دست موضوع‌ها،
بعضی دونه‌ها ناگهان جوونه می‌زنن
این طوریه که فیلم به‌دنیا میاد
اگه برای رخ دادنش تلاش کنی فیلم خوب درنمیاد
کوروساوا گفت که کشف کردن موضوع برای فیلم شدنی نیست
موضوع خودخواسته خودش را به فرد نشان می‌دهد
یه چیز حسیه
حس می‌کنم که یه چیزی صحنۀ خوبی خواهد شد
یا حس می‌کنم که این چیز به‌قطع فیلم میشه
اون حس میشه نیروی محرک من
و رشد می‌کنه تا فیلم بشه. برای آدمای دیگه شاید فرق ‌کنه
ولی من این‌طوری‌ام
ایده‌ها یا مایه‌های بسیاری برای پروژه‌های آینده دارم
ولی یکی از آن ایده‌ها ناگهان گسترش می‌یابد و رشد می‌کند
شغل من ثبت آن روی فیلم است --آکیرا کوروساوا
فصل دو فیلمنامه
استاد کوروساوا، کاجیرو یاماموتو، به وی گفت
که اگر می‌خواهد کارگردان شود اول فیلمنامه بنویسد
اهمیت فیلمنامه بدین‌ترتیب در ذهن کوروساوا حک شد
و توان خود را در نوشتن فیلمنامه گذاشت
در همکاری با دیگر فیلمنامه‌نویسان
فیلم‌های بزرگ بسیاری تولید شد
سگ ولگرد، هفت سامورایی اعماق پست،‌سانجورو
ولی جالب این بود که
کوروساوا روی کاغذ معمولی (خط‌دار) نمی‌نوشت
تخیل بی‌انتهایش به خط‌های تعیین‌شده اعتنایی نداشت
و از همۀ مرزها عبور می‌کرد
رویۀ معمول نوشتن خلاصۀ کلی داستان بود
ولی او به جای آن از همان صحنۀ اول شروع به نوشتن کرد
این شیوۀ نوشتن نشانگر شهامت کوروساوا بود
فیلمنامه به نظر او مانند موجود زنده بود
وقتی فیلمنامه رو می‌نوشتم و این شخصیت ظاهر شد
راحت و سریع تونستم کلی متن بنویسم
رسوایی
اون رو هم انجام میدم
به‌قطع سال دیگه انجامش میدم
(شیمورا تاکاشی در نقش اوتوکیچی هیروتا)
امسال انگل بودم
ولی سال دیگه آدم محترمی میشم
یه میکده به اسم کوماگاتا-یا نزدیک ایستگاه قطارمون بود
و من مشتری همیشگیش بودم
اون جا واقعاً با یه وکیل به اسم اوتوکیچی هیروتا آشنا شدم
یه دختر دارم
خیلی خوبه
لیاقت داره پدر خیلی بهتری داشته باشه
خیلی خجالت می‌کشم وقتی
با چشمای قشنگش نگاهم می‌کنه
ولی سال دیگه
لایق چشمای قشنگ دخترم میشم
هی! بخونیم!
وکیله کنارم نشسته بود عین مرد توی فیلم بود
همه‌ش از دخترش حرف می‌زد
یعنی هر چی توی متن نوشتم دقیقاً چیزایی بود که اون می‌گفت
برای همین نوشتن اون فیلمنامه خیلی راحت بود
دیدم که مالک اون‌جا و زنش
غذایی براش درست ‌کردن که
شبیه غذای آدمای مریض بود
گیج شده بودم
بعد وقتی وکیل غذاش تموم شد بهم گفتن که
برای این انقدر دلشون براش سوخته بود که
دخترش سل گرفته بود
اون موقع‌ها سل بیماری لاعلاج بود
برای همین بود که به میکده اومده بود و اون‌قدر مست کرده بود
داستانش رو طوری برام تعریف می‌کردن که انگار از رفتارش دفاع می‌کنن
و این توی ذهنم موند
پس وقتی داشتم فیلمنامه رو می‌نوشتم همه چی یادم اومد
دیالوگ‌های اوتوکیچی هیروتا خیلی راحت به ذهنم می‌رسید
چون چیزایی رو می‌نوشتم که واقعا با گوشم شنیده بودم
راشومون
نزدیک به 50 سال پیش
آکیرا کوروساوا گفت
برای خلق چیز جدید باید به آن چه پرداخت
که پیش از آن به تصویر کشیده نشده باشد
و این کار نه با داستان، بلکه از طریق شخصیت میسر می‌شود
در واقع، فیلم‌های ژاپنی قدیم
فقط طبقۀ متوسطِ پایین را به تصویر کشیده‌اند
جای تصویر واقع‌گرایانۀ روشنفکران و دانشمندان
هنرمندان و سیاستمداران
و کارگران خالی است
از حالا به بعد، چنین شخصیت‌هایی باید ارائه شود
مردم اغلب می‌گویند که داستان خسته‌کننده است
ولی شخصیت اگر خوش‌ساخت باشد داستان به طور طبیعی دور آن شکل می‌گیرد
اگر فقط به فکر داستان باشیم
و شخصیت‌ها تخت باشند، نتیجه فیلمی کسل‌کننده می‌شود
مادادایو
فیلم‌سازان در ژاپن روی داستان‌هایی که می‌سازند تمرکز می‌کنند
ولی وقتی فقط شخصیت‌های فرمولی نشان داده شود
هیچ اتفاق جالبی در فیلم رخ نمی‌دهد
فیلمنامۀ خوب به عوامل فیلم جرئت می‌دهد که
بر شرایط تقریباً غیرممکن فیلمبرداری چیره شوند
فیلمنامۀ خوب به عوامل فیلم توانایی عرضۀ تمام و
کمال توانایی‌هایشان را می‌دهد --آکیرا کوروساوا
فصل سه استوری برد
سر صحنۀ Rhapsody in August
کوروساوا گاهی پس از رسیدن به لوکیشن استوری‌برد می‌کشد
وقتی تصویری جدید به ذهنش می‌آید
تصویرهای بزرگ و جسورانه می‌کشد فقط دو فریم در یک صفحه جا می‌گیرد
فکر می‌کنی چیزی که مامان‌بزرگ گفت حقیقت داره؟
باورم نمیشه سوزوکیچی شب بیاد اینجا شنا کنه
کشیدن استوری‌برد مجبورت می‌کنه تصوراتت رو دقیق‌تر کنی
پس نشون دادن استوری‌برد به عوامل کمک می‌کنه بفهمن چی می‌خوام
ساده‌ترین راه برای فهموندن همینه
و آسون‌ترین راه برای این که ایده رو بهشون بدی
استوری‌برد پیوسته در حال تغییر است
برای این که فیلم مانند موجود زنده است
وقتی ایده‌ای در وقفه‌های فیلمبرداری ناگهان پدیدار می‌شود
فوراً آن را روی استوری‌برد می‌کشد
حتی دیالوگ جدید هم روی استوری‌برد می‌نویسد
دیالوگ‌ها را بلند می‌خواند و ایدۀ آن‌ها را گسترش می‌دهد
برای صحنه‌ای که بچه‌ها از بالا به ناکازاکی نگاه می‌کنن یه استوری‌برد ساختم
ایدۀ کلی صحنه رو به بچه‌ها توضیح دادم
بعد شینجی از نرده بالا رفت
هیچ‌وقت به ذهنم نمی‌رسید همچین کاری بکنم
یه آدم 80 ساله همچین کاری نمی‌کنه
و چیزی که می‌نویسم از من درمیاد
پس وقتی شینجی اون کار رو کرد
باید همه چی رو عوض می‌کردم
از ترکیب‌بندی تا حرکت دوربین‌ها که از قبل معین شده بود
یعنی میشه گفت شینجی تعیین کرد که اون صحنه چطور فیلمبرداری بشه
ولی باعث شد ترکیب‌بندی صحنه بهتر بشه
این استوری‌برد صحنۀ شبیخون در سانشیرو سوگاتا است
همۀ حرکت‌های داستان با دقت طراحی شده است
پوستر سال 1929 حقوق بیکاری ما را حفظ کنید
مشهور است که کوروساوای جوان می‌خواست نقاش شود
استوری‌بردهای آشوب را با رنگ‌بندی بسیار غنی کشید
چرا که فیلم نیازمند زیبایی جادویی رنگ بود
استوری‌بردهای مادادایو
توصیف ریزبینانه و مفصل کنش‌های طرفداران قهرمان داستان است
داروهای اویچینی بهترین‌‌ داروهای ژاپن است
داروهای اویچینی بخرید
کوروساوا گفت
صحنه‌هابی بسیاری می‌بینی که در آن باران می‌آید
همه را با هم گرفتیم
همۀ زاویه‌ دوربین‌ها را در نظر گرفتم تا بشود همه را در یک برداشت طولانی گرفت
در استوری‌بردها صحنه‌ها را از همۀ زاویه‌ها کشیدم
نمایی که از پشت این خانه است در یک برداشت گرفته شده
برای این استوری‌برد می‌کشم که
آن چه در ذهن دارم را به عواملم منتقل کنم
و همچنین درک روشنی از تصویر بصری مورد نظر خود داشته باشم
برای نمونه، ظاهر ساختمان چطور است؟
چه چیزهایی در نما هست؟ و کجا؟
شخصیت‌ها چه پوشیده‌اند؟
این‌ها همه هنگام کارگردانی کمکم می‌کند برای این است که استوری‌برد می‌کشم
وقتی تلاش کردم طراح‌هایم خوب باشد نتیجه جالب نشد
ولی وقتی فقط روی کشیدن تصویری تمرکز کردم که از فیلم در ذهن داشتم
دیگران نتیجه را جذاب یافتند
این موضوع برایم بسیار جالب بود --آکیرا کوروساوا
فصل چهار فیلمبرداری
سر جاتون باشید
یه ذره جلوتر
وقتی نما عین همونی میشه که تصور می‌کردم درواقع خوشحال نمیشم
ولی وقتی
صحنه‌ای رو به‌طور کامل بررسی می‌کنم و بعد به عوامل دستور میدم
ولی بازیگرا یا دیگران ایده‌های جدیدی میدن که
باعث تغییراتی میشه
(کلیت داستان باید حفظ بشه)
ولی این ایده‌های جدید از راه‌های دیگه باعث غنی‌تر شدنش میشه
مثلا اگه نورپرداز چیز جالبی پیشنهاد کنه
بعد عوامل دوربین ممکنه یه روش دیگه برای فیلمبرداری پیدا کنن
چی شده مامان‌بزرگ؟
بمبه
مادادایو
همراه خورشید
گاهی گرد میشه
گاهی مثل انگشت نازک میشه
بهار و تابستان
پاییز و زمستان
بر ژاپن می‌درخشه
کوروساوا برای گرفتن یک صحنه
اغلب از چند دوربین استفاده می‌کند
کوروساوا می‌گوید
حداکثر، هشت دوربین از صحنه فیلم می‌گیرد
بازیگران نمی‌توانند فقط روی یک دوربین تمرکز کنند
نمی‌دانند کدام دوربین دارد از آن‌‌ها فیلم می‌گیرد
یا کدام یک دارد از نمای نزدیک می‌گیرد
این باعث می‌شود با کل بدنشان بازی کنند
یک دوربین نمای کلی را می‌گیرد
و آن که نماهای نزدیک را می‌گیرد بسیار عقب‌تر است و لنز لانگ دارد
وقتی دوربین نزدیک نیست، بازیگر باید با تمام بدنش بازی کند
که باعث بازی بسیار طبیعی می‌شود
ابله
چندین سبک فیلمبرداری خاص کوروساوا در فیلم‌هایش هست
یک نمونه‌اش پن-فکوس است
روشی که در سینمای ژاپن رایج نیست
اصرار دارد که تصویرهای چشمگیر بسازد
کوروساوا فنون فیلمبرداری فراوانی را ابداع کرد
راشومون
استفاده از دوربین در جنگل در سال 1950 که
راشومون ساخته شد بسیار غیرمعمول بود
از حرکت‌های انقلابی دیگر آن دوره استفادۀ کارساز از
لنز لانگ برای پَن کردن بود
همه فکر کردند که با قرقره (دالی) گرفته شده است
و گرفتن دوربین رو به خورشید به ذهن هیچ‌کس نمی‌رسد
تصویری که ضبط ‌شد بسیار نوآورانه بود
ولی آن زمان فکر می‌کردند که خورشید فیلم را می‌سوزاند
درخواست‌های دشوار کوروساوا را
دو نفر توانستند برآورده کنند
که از زمان کاگه‌موشا با او همکاری کرده‌اند
تاکائو سایتو و شوجی اوئه‌دا
Rhapsody in August
بیایید نگاهی به عزم راسخ کوروساوا هنگام فیلمبرداری بکنیم
در این صحنه بچه‌ها از پنجره نگاه می‌کند
و سپس نمای درون پنجره را داریم
عزم او را در چگونگی فیلمبرداری بخش دوم صحنه می‌فهمیم
با گرفتن بخش اول آغاز می‌کنند
ولی دوربین اصلاً حرکت نمی‌کند و در همان محل می‌ماند
این نمایی است که کوروساوا می‌خواهد
به جای حرکت دادن دوربین، دیوارها حرکت داده می‌شود
این صحنه این‌طور گرفته شد
کار کردن در گروه کوروساوا نوعی مدرسۀ فیلم است
سایتو کار کوروساوا را از آساکازو ناکایی یاد گرفت
و اوئدا از سایتو یاد گرفت که
فیلم‌های کوروساوا چطور ساخته می‌شود و با شغلش بزرگ شد
بسیار مهم است که مطمئن شوی موضوعت خوب است
اگر خود موضوع ایراد داشته باشد
تغییر روش فیلمبرداری کمکی به صحنه نمی‌کند
مسئله این است که چیزی را فیلمبرداری کنی که ارزش دیدن داشته باشد
فصل پنج نورپردازی
در صحنۀ رعد و برق برق وحشنتاکی داریم
و صحنه طولانیه نمی‌دونم دقیقاً‌ چقدر
برنامه‌م اینه که کل صحنه رو یک‌جا بگیرم
این که چقدر شدت برای برق نیازه
و تشعشع‌ها از کدوم سمت باید باشه
این موضوع‌ها با گروه نور به بحث گذاشته شد
درسته. این‌طوری خوبه
صبر کن. بیاریمش پایین
یه ذره دیگه یه ذره طولانی‌تر
لحظۀ مناسبی برای خاموشی هست
(تاکجی سانو مدیر نورپردازی)
این‌طوری بهتره
خوبه. عالی باشه
می‌دونی سانو
خوب نیست نورا فقط از این سمت میاد
از اون طرف هم چند تا باشه؟
بله، اگه فقط از یه طرف باشه پهن به نظر میاد
بهتره که چند هم از سمت چپ باشه
نخستین بار که کوروساوا فیلم رنگی ساخت
سال‌ها از ورود سینمای ژاپن به دورۀ رنگی گذشته بود
نورپردازی فیلم رنگی با نورپردازی فیلم سیاه و سفید تفاوت دارد
فن نورپردازی غالب در آن دوره
کوروساوا را راضی نمی‌کرد
برای رسیدن به درکی که او از رنگ‌ها داشت
چندین درجه تیرگی و روشنی لازم بود
کوروساوا در جایی دربارۀ نورپردازی گفت
در فیلم‌های رنگی کنونی تمام نورپردازی‌ها غلط است
به همه چیز نور می‌دهند که رنگ‌هایش را نشان دهند
کوروساوا می‌گفت برای همین است که رنگ‌ها عمق ندارد
یعنی برای مثال رنگ سبز
در فیلم‌های رنگی امروز سبز عمیق به چشم نمی‌آید
بلکه سبز تخت و بدون عمق است
مادادایو
همچنین، هنگام فیلمبرداری از شیئی سیاه
روی شیء نور قرمز می‌انداخت
سیاه واقعی را این‌طور می‌شود روی فیلم ضبط کرد
حتی برای فیلمبرداری از یک منظره
بازتاب‌دهنده‌های رنگی استفاده می‌شود تا رنگی که می‌خواهد بهبود یابد
آبی برای بهتر شدن قرمز
بنفش برای بهبود زرد و الی آخر
انگار از فنون نقاشی رنگ روغن استفاده می‌کند
به این دلیل است که رنگ‌ها در فیلم‌های او عمق خاص خود را دارند
شاید عشق کوروساوا به نقاش شدن چیزهایی به وی آموخت که
در چنین جزئیاتی بروز می‌کند
کسی که درک رنگ کوروساوا را متوجه می‌شد
تاکجی سانو مدیر نورپردازی بود
از کاگه‌موشا تا آخرین فیلم کوروساوا مادادایو
مدیر نورپردازی بود
کمک‌های بسیاری به فیلم‌های کوروساوا کرد
آب این آبشار باید واضح به نظر بیاد
و باید یه رنگ عجیب هم داشته باشه
گروه داره آبشار رو نورپردازی می‌کنه ولی کار آسونی نیست
اول این که آوردن تجهیزات سخته
برای همین از جرتقیل و کابل استفاده می‌کنیم
آبشار طوری توی متن توصیف‌ شده که ممکنه کمین‌گاه شبح آب باشه
پس هدف گروه من اینه که آبشار رو
طوری نورپردازی کنیم که حوضچۀ زیرش رنگ و فضای عجیب داشته باشه و
با آبشارای معمولی فرق کنه
وقتی فیلمنامۀ آقای کوروساوا رو بخونی
می‌فهمی که همچین حسی لازمه
پس مسأله اینه که چطور حوضچه رو نور بدیم که
اون رنگ غیرعادی رو به خودش بگیره
برای این کار از چراغ ماهیگیری استفاده می‌کنیم که
برای روشن کردن عمق 300 متری دریا به کار میره
وقتی این نورها رو کم‌کم بالا می‌کشن
ماهی‌هایی که دورشون جمع شدن توی تور گیر می‌افتن
ما بیست سی تا از اینا رو می‌اندازیم توی حوضچه
وقتی روشن میشن رنگ میدن و
حوضچه با یه رنگ عجیب می‌درخشه
و فکر کنم به اون چیزی که آقای کوروساوا می‌خواد برسم
چراغ‌هایی که استفاده می‌کنیم چراغ ماهیگیری معمولی نیست
رنگ‌ها رو از قبل بررسی کردیم
و لامپ‌های رنگی با رنگ‌های معین سفارش دادیم
امیدوارم بعدها هم به یه دردمون بخوره
ولی ممکنه این تنها باری باشه که ازشون استفاده می‌کنیم
ولی وقتی متن رو می‌خونی و استوری‌برد رو نگاه می‌کنی
راه حلی جز این چراغا نداری
نهایت تلاشمون رو می‌کنیم تا به
چیزی که آقای کوروساوا در نظر داره برسیم
پس برای این صحنه امیدوارم که نورها جلوۀ درست رو ایجاد کنه
با تبحر در فناوری راه باز می‌شود
اگر از تکمیل مهارت‌ها غافل شوی که سریع‌تر به نتیجه برسی
همه چیز بیهوده خواهد بود --آکیرا کوروساوا
فصل شش کارگردانی هنری
کارگردان هنری بی‌بدیل فیلم‌های کوروساوا
ابتدا در فرشتۀ مست یکی از دستیاران هنری کارگردان بود
نام او یوشیرو موراکی است
نخستین کارگردانی هنری او در یادداشت‌های یک موجود زنده بود
از آن پس، پیوسته در فیلم‌های کوروساوا کار کرده است
موراکی دربارۀ کارگردانی هنری در فیلم‌ها می‌گوید
در ژاپن، کارگردانی هنری فیلم
بسیار از سبک و قواعد کابوکی تأثیر گرفته است
برای همین است که بسته به شرایط
طبقه‌بندی لوازم کوچک و لوازم بزرگ عوض می‌شود
و کمی گیج‌کننده می‌شود
گل مصنوعی روی درخت از لوازم بزرگ است
ولی گل‌های روی یک شاخۀ شکسته لوازم کوچک محسوب می‌شود
اسب جزء لوازم کوچک است
ولی خاکی که از آن بلند می‌شود جزء لوازم بزرگ
وظیفۀ بخش لوازم کوچک است که
صحنۀ قلعه‌ای در آتش را واقعی بسازند
ولی خود قلعۀ سوزان بخشی از لوازم بزرگ است»
چه پیچیده
در این فصل بیایید به صحنۀ فیلم
و کارگردانی هنری توجه کنیم
این یکی خیلی بزرگه و این یکی رو تحت الشعاع قرار میده
ماکت خانۀ مامان‌بزرگ در Rhapsody in August
از اینا یه باریک‌تر؟
این یکی کدوم؟
سفیده اون کوچیکه
آره، کوچیکه
وقتی ریش‌قرمز رو می‌گرفتیم
یه روز سر صحنه
روی یه در که افقی گذاشته بودن لیوان‌های چایی به خط چیده شده بود
مثل میز کار شده بود
گفتم چی کار دارید می‌کنید؟
توی لیوانا رو که نگاه کردم همه پر از چای بود
داشتن با چای لیوانا رو لک می‌انداختن
بچه‌های لوازم کوچک بودن
لکه‌ها توی فیلم دیده نمی‌شد ولی اونا روی تک‌تک جزئیات سخت‌گیر بودن
هیچ‌وقت نباید بهشون بگی همچین جزئیات ریزی توی فیلم دیده نمیشه
اگه انقدر به جزئیات توجه نشه
قسمتایی که واقعا توی فیلم دیده میشه کار خراب میشه
خلق کردن شامل این‌هاست
گروه هنری صحنۀ خونه رو درست کرد
البته بهش نمیگم صحنه
میگم جایی که مامان‌بزرگ توش زندگی می‌کنه
خواهر برداراش و بابابزرگ هم همین جا زندگی می‌کردن
پس خونه استفاده می‌شده و هنوز هم داره استفاده میشه
باید حس مسکونی بودن داشته باشه
خیلی طول کشید تا این درست دربیاد
هر روز می‌رفتیم سر صحنه
اولا
خونه مثل تئاتر‌های تاریخی شده بود
همۀ وسایلش عتیقه بود
دیدم مردم اون موقع‌ها نوشابه می‌خوردن
پس به گروه گفتم چند تا بطری کوکاکولا بگیرن
ولی بچه‌های گروه هنری لوازم رو جوری می‌گذارن که انگار توی ویترینه
به جای این که مثل چند تا زنبیل باشه که گوشه‌کنار افتاده
انگار در معرض نمایش قرار گرفته
گفتم نه این طوری نه
معمولی بچینیدشون
نمی‌خواد نمایش‌شون بدید
فکر کنید استفاده شده و همین‌طوری پرت شده گوشۀ خونه
ولی بچه‌ها باز سختشون بود
مدام همه چی رو «نمایش» می‌دادن
برای این که بازی‌ها خوب دربیاید صحنۀ خوش‌ساخت لازم است
تمرین‌های خارج از صحنه فقط تا حدی اجرا را بهتر می‌کند
ولی وقتی صحنه تکمیل و سنّ آن آماده شد
همه چیز حس واقعی می‌گیرد
وقتی بازیگران را به چنین محیطی بیاوری
بازی‌شان به سطحی دیگر صعود می‌کند --آکیرا کوروساوا
فصل هفت لباس
می‌خوان همه چی رو پیرایش کنن
می‌خوان تک‌تک موها سر جاش باشه
ولی مو خودبه‌خود از جاش خارج میشه
هیچ‌کس مدام موهاش رو شونه نمی‌کنه که همیشه سر جاش باشه
ولی اونا می‌خوان همیشه سر جای خودش باشه
سر صحنۀ کاگه‌موشا
از گروه کوروساوا انتظار می‌رود که آن چه در تخیل او بوده است را
در فیلم بهبود ببخشند
انتظاراتی که از آن‌ها می‌رود را می‌شود در یک کلمه خلاصه کرد: قوی‌تر
این انتظار در مورد لباس هم هست
به بیان دیگر، کوروساوا در پی یافتن راهی برای بهتر کردن تصورش است
وقتی چیزی پیشنهاد می‌شود که بهتر از فکر اصلی اوست
هیچ تردیدی برای حذف فکر اولش ندارد
و بی‌درنگ می‌پذیرد و فکر جدید را دنبال می‌کند
هم سیری‌ناپذیر است و هم ناب
بعضی از تصورات او
از خاطرات قدیمش جان می‌گیرند
لباس‌های صحنۀ دستۀ راه‌پیمایان
در دهکدۀ آسیاب‌ها در فیلم رویاها از سفری به تسوگارو برای
پیدا کردن محل فیلمبرداری الهام گرفته شد
در آن سفر دستیار کارگردان فیلم اوما، اثر کاجیرو یاماموتو بود
دهاتی‌هایی با چنین لباس‌هایی را واقعاً دیده بود
با کلا‌های حصیری به نام بائوری و جلیقه‌های پَر و روسری‌های رنگی،
دختران روستایی در مزرعه‌ها کار می‌کردند که
باعث می‌شد منظره برای کوروساوا مانند سرزمینی غریبه باشد
(پرو لباس کاگه‌موشا)
از طرف دیگر
لباس‌ها و زره‌های باقیمانده از دورۀ فئودالی ژاپن
آثار فرهنگی ارزشمند برشمرده می‌شوند و
نمی‌توان برای فیلمبرداری از آن‌ها استفاده کرد
پس، اکثر لباس‌ها از صفر و براساس مدارک تاریخی ساخته شده است
در بازتولید لباس مهم است که افزون بر صحت تاریخی
به یکپارچگی رنگ‌ها و استفادۀ لازم
در فیلم هم توجه شود
(آشوب)
و این کار کوروساوای طراح لباس است که می‌بینیم
از نظر او، این‌ها همه بخشی از کارگردانی فیلم است
در این راستا، کوروساوا می‌گوید
لباس زیری که زیر کیمونو پوشیده می‌شود در حالت عادی دیده نمی‌شود
ولی ممکن است به‌طور اتفاقی دیده شود
پس ساختنش ضروری است
همچنین، لباس‌ها باید واقعی به‌نظر برسد
لباس‌های داستان‌های قدیمی نباید مثل کیمونوهای امروزی باشد
اگر کشاورزها همیشه لباس نو تنشان باشد غیرعادی به نظر می‌رسد
کوروساوا در این زمینه می‌گوید
در هفت سامورائی بازیگران را وادار می‌کردم
لباس‌های دهاتی‌ها را به خانه ببرند و بپوشند
بهشان گفتم این‌طوری می‌دانید کجایشان کثیف شده
پس آن لکه‌ها را با سنگ‌پا بسابید تا نخ‌نما شود
و بگذارید بعضی جاها هم کثیف بماند
همه بادقت این کار را انجام دادند
که باعث شد لباس‌ها در تن بازیگران طبیعی به نظر بیاید
اگر لباس نو می‌پوشیدند هرگز درست به نظر نمی‌رسید
البته اگر نمی‌کردند هم، طبیعتاً، خودم لباس‌ها را از قبل آماده می‌کردم
این نشان می‌دهد که چطور کوروساوا مسئولیت همۀ جنبه‌های
تصویر روی پرده را برعهده می‌گیرد
حین جنگ، موجی راه افتاده بود که ژاپن و سنت‌هایش را
با آب‌وتاب ستایش کنند
که نتیجۀ ملی‌گرایی بود
ژاپن حتی بدون چنین خودستایی‌هایی هم
دنیای زیبایی خاص خود را دارد
که می‌تواند در برابر جهانیان
به آن افتخار کند -- آکیرا کوروساوا
فصل هشت تدوین
در طی فرایند تدوینه که فیلم شکل می‌گیره
تدوین یعنی همین و برای همین سرگرم‌کننده است
وقتی راش‌ها آماده میشه اضافه‌کاری می‌کنم
فیلم‌ها رو دو ساعته تدوین می‌کنم
یعنی وقتی کل فیلمبرداری جمع میشه
فقط تدوین آخرین فیلم‌ها مونده و باقی کارها انجام شده
این بهترین روشه چون
تدوین یک‌جای کل فیلم‌هایی که
گرفته شده خیلی کار می‌بره
ولی اگه هر روز تدوین کنی
تصویرایی که گرفتی هنوز توی ذهنته
همچنین، موقع تدوین
چیزهایی که از قلم افتاد و چیزهایی که باید حواست بهش باشه رو کشف می‌کنی
و وقتی فیلمبرداری می‌کنم
دو یا سه تا دوربین همزمان از زاویه‌های مختلف
فیلم می‌گیرن
عوامل نمی‌دونن فیلم چطوری از آب درمیاد
فقط منم که می‌دونم
پس مهمه که تدوین کنی و فیلم رو در جا به عوامل نشون بدی
بعد می‌تونن تصور کنن چه شکلی خواهد بود
و بهشون کمک می‌کنه کارشون رو بهتر انجام بدن
(راشومون)
کوروساوا هرگز تصویرهای گرفته شده را
چیزی بیش از مادۀ خامی نمی‌بیند که نیاز به تدوین دارد
هرگز کار تدوین را به تدوین‌گر نسپرد
برایش از جذاب‌ترین و لذت‌بخش‌ترین کارها بود
می‌توان گفت فیلمبرداری با چند دوربین و
کشیدن استوری‌بردها
همگی بخشی از فرایندی است که به مرحلۀ تدوین ختم می‌شود
در عین حال به محض امکان
کوروساوا تصویرهای تدوین‌شده را به عواملش نشان می‌دهد
اگر عوامل در درک صحنه‌ای مشکل داشتند
وقتی تصویر تدوین شده به آن‌ها نشان داده می‌شد
می‌فهمیدند که چرا لازم است چند روز برای فیلمبرداری آن یک صحنه وقت بگذارند
فرایند تدوین به شکل روشی برای
اتحاد و هدایت عوامل هنگام فیلمبرداری استفاده می‌شود
عنصری دیگری در فن کارگردانی کوروساوا
خیلی توش سریعم
شاید سریع‌ترین توی دنیا
کار با دستام رو زیاد بلد نیستم ولی تدوین فرق می‌کنه
همین‌طور که فیلم رو می‌بینم این‌طوری می‌کنم و این‌جا جمع میشه
بعد که دیگه داره لب‌ریز میشه این‌طوری می‌کنم
و به‌طور طبیعی
وقتی کیسه رو این‌طوری تکون میدم فیلم می‌افته توش
همۀ این حرکت‌ها رو خودبه‌خود انجام میدم
انگار غریزی شده
باید به این مرحله برسی
اگه فیلمساز باشی باید به کار با فیلم عادت کنی
جمع کردن فیلم هم سخته
وقتی جمع می‌کنی باید محکم باشه
اگه به‌هم‌ریخته باشه از هم باز کردنش سخت میشه
باید اول این کارا رو یاد بگیری
یعنی وقتی ازم می‌پرسن این نمای نزدیک چقدر طول می‌کشه
با همین حرکت نشون میدم چقدر
می‌فهمن همین کافیه براشون
همین‌طوری نشون بده
باید همه چیز رو انقدر یاد بگیری تا بخشی از وجودت بشه
توی صحنۀ رعد و برق
چون خانم موراسه بازیگر تئاتر بود
زیاد حرکت نمی‌کرد
بهش گفتم این کار غلطه
اون موقع حال خوشی نداشتم و
بهش گفتم تلوتلو بخوره یا هر حرکتی دوست داره بکنه ولی
باید بچه‌ها رو با یه چیز سفید بپوشونه
بعد ازم پرسید بعدش چی کار کنم؟
دیگه خیلی کلافه شدم
تند باش بازم تندتر
شما دو تا بدوید این سمت
حالا تادائو حرف می‌زنه
نه نه دیالوگ رو درست بگو
درست انجام بده
خیلی آرومه
سریع‌تر بپوشونشون
انقدر تر و تمیز انجام نده همین‌طوری پرت کن روشون
ولی درست انجام نمی‌داد
پس فکر کردم چند تا فریم می‌پرم
و این بخش‌های آرومش رو توی تدوین حذف می‌کنم
وقتی داشتم تدوین می‌کردم
دو فریم رعد و برق اضافه کردم
که یعنی قاب کاملاً سفید
این‌طوری میشه بعد از اون دو تا فریم تمام‌سفید به هر فریمی پرید
غیرعادیه ولی جواب میده
وقتی از فریم می‌پری، تصویر بعدی به نظر قطع‌شده میاد
ولی اگه دو فریم سفید وارد کنی
میشه به هر فریمی پرید
بمب
چی شده مامان‌بزرگ؟
چیه مامان‌بزرگ؟
بمب شما دو تا! این رو بندازید سرتون
این‌طوری امن امنه
خیلی‌ها که سفید پوشیده بودن نجات پیدا کردن
به گفتۀ کوروساوا مهم‌ترین مسئله در تدوین
رهایی از سلیقه است
حتی وقتی برای فیلمبرداری قسمتی زحمت بسیار کشیده باشید
اگر باعث سردرگمی یا کسالت تماشاگر شود
آن قسمت باید حذف شود
توضیح می‌دهد که کارگردان فیلم این موضوع را می‌داند
ولی اغلب انجام آن در عمل دشوار است
تعهد صرف به دیدگاه کارگردان
هم راه درست تدوین فیلم است و هم راه نادرست آن
هر تکه تصویر به خودی خود یک اثر هنری است
باید آگاه باشیم که نخست هر تکه فریاد می‌زند که مرا استفاده کن
و سپس کار تدوین آغاز می‌شود --آکیرا کوروساوا
فصل نه موسیقی
توی فیلم تعاملی بین تصویر بصری و موسیقی هست
گاهی بهترین حالت وحدت این دو عنصره
و گاهی وجود تقابل مکمل (کنترپوان)
[کنترپوان: فنی برای در قیاس و تضاد قرار دادن عناصر برای تکامل داستان]
به نظرم موسیقی و فیلم چنین رابطه‌ای دارن
بعضی موقع‌ها
موسیقی به خودی خود ممکنه ناکامل باشه
ولی همین می‌تونه بهترین دلیل برای عالی شدنش در کنار تصویر باشه
چون با هم چفت میشن
وقتی موسیقی به خودی خود کامل باشه، با تصویر تداخل می‌کنه
موسیقی ساختن برای فیلم کار آسونی نیست
تا حالا چند بار به همچین مشکلی برخوردم
و موزیسینا هم که می‌دونی
می‌خوان موسیقی‌ای بهت بدن که کامل باشه
هایاساکا می‌فهمید موسیقی فیلم چطوری باید باشه
با موسیقی معمولی فرق داره
توی هفت سامورایی یه صحنه هست
که هیهاچی می‌میره
دهاتی‌ها که دارن گریه می‌کنن
کیکوچیو می‌پره بیرون
و پرچم هیهاچی رو توی پشت‌بوم بلند می‌کنه
و پرچم توی باد تکون می‌خوره
اول، نسخۀ ارکسترال تم سامورائی رو داشتیم
ولی به هایاساکا گفتم
هنوز خیلی زوده که
نسخۀ ارکسترال تم رو بشنویم
ترومپت بذار
نمی‌دونم دقیق چند تا ولی یه همچین نسخۀ ترومپتی بگذار
یه همچین چیزی
موسیقی ساخته‌شده توسط فومیو هایاساکا
بعد که کات می‌خوره به باد
گفت چه ایدۀ خوبی
بعد فکر کرد اگه یه مقدار اکو بذاره بهتر میشه
شش نوازندۀ ترومپت رو توی استودیو توهو جمع کرد
نصفه شب
و وقتی بهشون گفت بزنن توی استودیو صداشون پیچید
مجبورشون کرد تا صبح دوباره و دوباره بزنن
این شد موسیقی‌ای که استفاده کردیم
فرداش، کل محل شاکی شده بودن
تا صبح نتونسته بودن بخوابن
شک ندارم که راست می‌گفتن نوازنده‌ها تمام تلاششون رو کردن
ولی موسیقی فیلم یعنی همین
وقتی در حکم موسیقی صرف بهش نگاه کنی یه ذره عجیب به نظر میاد
رسوایی
ماساکو مرد
داشت می‌مرد گفت پدر آوی وان
فریاد زد آوی وان
و بعد مرد
کوروساوا می‌گوید
در صحنه‌ای که پدر گریه می‌کند و می‌گوید دخترش مرده است
هایاساکا کاری انقلابی کرد
رسم نیست که در صحنۀ تراژیک از ترومپت استفاده ‌کنند
راشومون
توی راشومون
بحث سنگینی سر استفاده از بولِرو درگرفت
وقتی میگم بولرو
منظورم بولروی راوِله بولرو یه فرم خاصه
ملودی‌ای که هایاساکا نوشت خیلی ژاپنی بود
ولی به سبک بولرو اجرا می‌شد
ولی با این وجود
بولروی راول انقدر مشهوره که
همۀ بولروها مثل بولروی راول شنیده میشه
پس موسیقی‌ای که همه رو یاد راول می‌اندازه
توی یه فیلم تاریخی ژاپنی به گوش تماشاگرها بد اومد
تماشاگرای خارجی هم همچین نظری داشتن
پس موسیقی فیلم کار حساسیه
توی فیلم‌های ژاپنی قدیم
سنت شده بود که
فقط از موسیقی یه آهنگساز معین استفاده کنن
ولی تأثیر واقعی وقتی به‌وجود میاد که
این یه مثال ساده است
وقتی خیلی ناراحت و در عذابی
داریم از واقع‌گرایی حرف می‌زنیم
وقتی توی همچون موقعیتی موسیقی شاد بگذاریم
ناراحتی و عذاب واقعاً به چشم میاد
دوئل در سکوت
دهنت رو شیرین کن
ابله
انگار از دختره می‌ترسی
می‌ترسم
می‌ترسم ببینمش
اون نماد
همۀ رویاهامه
تا آن هنگام موسیقی فیلم
چیزی بیش از یک همراه صرف برای بیان داستان نبود
روش استفاده از موسیقی در فیلم‌های کوروساوا همیشه غافل‌گیرمان می‌کرد
درام نمایشگر تمام احساسات بشره
و موسیقی به شکلی غریب و مرموز
بین احساسات می‌تنه
اگه موسیقی رو اول و جدا بسازی
جای تمام اون احساسات بشری خالی می‌مونه
زنی می‌گرید
ولی گریه انواع مختلف دارد
اگر موسیقی میان‌مایه به صحنه‌ای افزوده شود
غم زن را نمی‌توان به طور کامل با موسیقی بیان کرد
تعبیر را محدود می‌کند
خوب نیست تنها کاربرد موسیقی توصیف باشد
--آکیرا کوروساوا
فصل ده کارگردانی
صحنۀ فیلمبرداری Rhapsody in August
اون چشما رو هم یادم نمیره
وحشتناک‌تر از اون نیست
نه زیادی دیالوگ رو بازی می‌کنی
عادی‌تر بگو
اون چشما رو هم یادم نمیره
اون چشما رو هم
اون چشما رو هم یادم نمیره
وحشتناک‌تر از اون نیست
تیکۀ آخرش خوب بود خوب بریم
تصورت یه مقدار خارجه و داری زیادی تأکید می‌کنی
عادی‌تر بگو
وقتی میگی شخصیت به خود قدیمش تبدیل شده
بچه‌ها رو نمی‌شناسه
نوه‌هاش رو یادش میره و به گذشتۀ خودش برمی‌گرده
وگرنه بچه‌ها نمی‌تونن چشم رو ببینن
بچه‌ها شاهد حرفای عجیب مامان‌بزرگ‌شونن و
بعد، وقتی دور هم جمع میشن که درباره‌ش حرف بزنن
چشم رو با تخیلشون می‌بینن
نکتۀ این صحنه همینه پس سعی کن اون‌طور که گفتم بازی کنی
ذهنت کامل برگشته به گذشته
وقتی دربارۀ سوزوکیچی حرف می‌زنی
باید طوری باشه که انگار واقعاً داری می‌بینیش
سوزوکیچی ترسیده بود تکون نخورد
با چشمای باز به آسمون خیره شد
بعدش چشم تسخیرش کرد
هیچ چیز دیگه‌ای نمی‌دید
مدام هم اون عکس رو می‌کشید
آخرش رو جوری میگی که انگار داری برای بچه‌ها تعریف می‌کنی
ولی این‌طوری خوب نیست
جوری بگو که انگار سوزوکیچی رو واقعا میشه دید
به بچه‌ها فکر نکن
این جا که سوزوکیچی روی زمین نشسته رو نگاه کن
داری سوزوکیچی رو نگاه می‌کنی
با چشمای باز به آسمون خیره شد
انگشتت رو این‌طوری کن
این ‌طوری نشون بده
سوزوکیچی به آسمون خیره شده بود
مامان‌بزرگ
چی شده مامان‌بزرگ؟
بمب شما دو تا! سریع این رو بذارید سرتون
دیگه جاتون امنه
فقط حرکت کنید
هر طور می‌خواید حرکت کنید و طبیعی واکنش بدید
دارید فکر می‌کنید که چطور حرکت کنید برای همینه که درنمیاد
فکر نکنید حرکت بعدی چیه
فقط حرکت کنید طبیعی
خودت رو کنترل نکن
آخرش رو طوری انجام بده که
بدنت رو حفاظ بچه‌ها کن شیرجه بزن روشون
می‌دونم در عمل سخته
ولی لطفاً انجام بده
طرز فکرم اصلاً پیچیده نیست
برای طبیعی بودن
مثلاً، دوست دارم طبیعی زندگی کنم
پس دوست دارم همه چی طبیعی باشه
دربارۀ بازیگری هم صادقه
حتی اگه از قبل هم بدونم که یه صحنه رو چطوری باید بازی کنن
هیچ‌وقت اصرار نمی‌کنم
پس وقتی بازیگری یه ایدۀ متفاوت برای
یه صحنه میده، اگه خوب باشه
همون رو انجام میدیم
حتی اگه با تصور من فرق داشته باشه
یعنی تا جایی که از سیر داستان خارج نشه
آیا می‌توانی به کسی یاد بدهی چگونه کارگردانی کند؟
خیلی سخته
برای مثال، مسئلۀ تأسیس آموزشگاه فیلم پیش میاد
تأسیس آموزشگاه خوبه
و چیزهای کاربردی رو میشه درس داد
ولی استعداد رو نمیشه درس داد
تدریس این که سینما چیه خیلی سخته
کسی که درک نمی‌کنه تا آخر هم درک نمی‌کنه
توضیح چیستی سینما با واژه‌‌های انتزاعی
کاریه که من از پسش برنمیام
آکیرا کوروساوای کارگردان در تمام عمر خویش
به پرسش کشیدن و کندوکاو چیستی سینما را ادامه داد
وی چنین می‌گوید
کارگردانی شامل هدایت بازیگران
فیلمبرداری، نورپردازی، ضبط صدا کارگردانی هنری
موسیقی، تدوین و دوبله است
همگی جزو کارگردانی هستند
هر یک را کاری جدا طبقه‌بندی می‌کنند
ولی در ذهن من همگی عجین‌اند و
نمی‌توان آن‌ها را مجزا از هم در نظر گرفت
کوروساوا تمام جنبه‌های کارگردانی را متحول ساخت
نخستین کارگردانی بود که دوربین را مستقیم به سمت خورشید گرفت
از بازتاب نور در چشم بازیگر استفاده کرد تا
دختری را به تصویر بکشد که در تب می‌سوزد
آن‌قدر بازیگوش بود که سایۀ یک خانه را روی زمین کشید
هنرمندی بین‌المللی بود که
داستانی روسی را به زبان روسی ساخت
پیشگام قالب کنونی فیلم‌های پلیسی بود
قالبی که در آن کارآگاهی مسن و باتجربه با یک تازه‌کار همکار است
درصد فیلم‌های او که در خارج بازسازی شده از همه بیشتر است
و در کسوت فیلم‌ساز، پیشگام استفاده
از فناوری جدید در فیلمسازی بود
چشم‌اندازش سالن سینما را هم دربرمی‌گرفت
و همچنین مسائل آموزش فیلم
کارگردانی فیلم به نظر کوروساوا
همانند زندگی‌اش چندوجهی بود
به بیان دیگر کارگردانی برای کوروساوا
مساوی با خلق فیلم بود
هنرمند بااستعداد توی کمیک‌استریپ فراوون داریم
با کتاب مصور میشه پول درآورد
ولی با فیلم نمیشه پول درآورد
یکی از دلیل‌های روبه‌موت بودن صنعت سینمای ژاپن همینه
وقتی دستیار کارگردان شدم
پونصد نفر متقاضی برای پنج تا جای خالی بود
آینده‌دارترین دانشجوهای بهترین دانشگاه‌ها بودن
ولی حالا، دیگه همچین دانشجوهایی درخواست نمیدن
وقتی ازشون می‌پرسم چرا میگن صنعت سینما به نظرمون مرده
صنعتی که آیندۀ مشخصی نداشته باشه استعدادی به خودش جذب نمی‌کنه
قبلاً این‌جور نبود
وقتی میکیو ناروسه و سادائو یاماناکا داشتن مشهور می‌شدن
صنعت سینما پر از آدمای با استعداد بود
پس استعدادهای تازه جذب کرد
و پنج نفری که بیشترین پتانسیل رو داشتن انتخاب شدن
من اون عجیبه بودم. اونا یه نفر که فرق داشت رو هم استخدام می‌کردن
سیاستشون بود من از کالج هم فارغ‌التحصیل نشده بودم
بقیه از دانشگاه‌های توکیو، کیوتو، کیو و واسِدا بودن
جای خالی آخر به کسی تعلق گرفت که رزومۀ جالب داشت
سیاست PCL اون زمان این‌طوری بود
حالا خوبا اقدام نمی‌کنن
اون زمونا سینما خیلی بزرگ بود و
هر کس که استعداد داشت می‌خواست توی این صنعت کار کنه
اوایل کار استودیو توهو دستیار کارگردانا رو کارآموز اجرایی
در نظر می‌گرفتن
یعنی کارگردان در حال یادگیری
پس مجبورمون می‌کردن تو همۀ بخش‌های فیلمسازی مطالعه کنیم
وقتی دستیار اول کارگردان می‌شدی
مقداری تجربه داشتی
امروزه دستیار اول کارگردان مثل قدیما رشد نکرده
این یه مشکله
وقتی صحنۀ مبارزه رو فیلمبرداری می‌کردیم
هوندا، دستیار اول، از بالا به صحنه نگاه می‌کرد و
صداش توی فضای پهناور و باز به گوش می‌رسید
صدای من هم بلنده
ولی دستیار کارگردانای الان بلندگو دست می‌گیرن
که دیگه مثل قدیم نمیشه
صداشون زیاد نمیره
به نظرم این هم با تمرین به‌دست میاد
قبل از این که فیلم به حرکت دربیاد دستیار اول میگه «لطفا سکوت»
بعد خیلی ساکت میشه
ولی دستیارای دیگه نمی‌تونن این کار رو بکنن
وقتی من میگم یه مقدار صدام زیر میشه
این‌طوری «لطفا سکوت» ولی وقتی دستیار اول میگه
یه دستیار داشتم که این‌طوری می‌گفت
ولی باز هم صداش خوب می‌رفت
چون تجربی یاد گرفته بود
وقتی سر صحنۀ مبارزه فیلمبرداری می‌کنیم
داد می‌زنیم «به پیش!» و از این حرفا
ولی کسایی که بلندگو دارن اصلاً فایده ندارن
ولی وقتی اینوسان، که آدم ساکتیه،
میگه «به‌پیش» همه می‌شنون
این نتیجۀ تمرینه
درواقع یه مهارت اساسیه
کوروساوا به‌رغم نگرانی برای صنعت سینما
عشق به سینما را فراموش نکرد
و عشق به کسانی که این سنت را ادامه می‌دهند
عشق او به سینما از همیشه قوی‌تر بود
به بیان دیگر کارگردانی برای کوروساوا
صرفاٌ فنی برای بیان چیزها نبود
وی آن را بازتاب‌دهندۀ طرز زندگی فرد می‌دانست
پس اگر کارگردانی فیلمی را بسازد که واقعاً می‌خواهد بسازد
توانایی کارگردانی‌اش باید به واقع جلوه کند
هر کی که خلق می‌کنه کمال‌گراست
کسی که هرگز از چیزی که می‌سازه راضی نباشه
خالق واقعیه
اگه واقعاً به کارت تعهد داشته باشی
هر کاری لذت‌بخش میشه
برای همینه که کسایی که با اشتیاق کار می‌کنن از کارشون لذت می‌برن
چیز خوب ساخته نمیشه مگه این که از کار لذت ببری
وگرنه سر کار رفتن واقعاً سخت میشه
عوامل من کارشون رو دوست دارن
لذت‌بخشه وقتی می‌بینی کارت به یه فیلم کمک می‌کنه
این‌طوری همه سخت‌کوش میشن
اگه به کارت اشتیاق نداری
ولش کن
من همچین آدمی رو اخراج می‌کنم
حتی اگه کارت کمک کوچکی می‌کنه
باز هم داری سخت تلاش می‌کنی که بهتر بشه
اینه که کار رو لذت‌بخش می‌کنه
گویا کارگردانی
بازتابی از تمام انسانیت فرد است
بنابراین، کارگردانی از آن حوزه‌هایی است
که توضیح منطقی آن بسیار دشوار است
وقتی هدف کوروساوا از فیلم ساختن را می‌پرسیدند
او پاسخی آماده و همیشگی داشت
می‌گفت فیلم خودش این‌طوری شد
از پاسخ طفره نمی‌رفت
به‌راستی چنین حسی داشت
اگر بخواهی کارگردان فیلم بشوی
فیلم‌سازی در واقعیت، مهم‌تر از نظریۀ فیلم است
جملۀ محبوب کوروساوا این بود که حتی اگر نمی‌توانی فیلمی بسازی
می‌توانی یک فیلمنامه بنویسی
وی با فیلمسازی واقعی
همواره خود را به چالش می‌کشید و تجربه به‌دست می‌آورد
و با حافظۀ غنی خود می‌توانست سبک کارگردانی‌ای برای خود پیدا کند که
مناسب هر یک از فیلم‌هایش باشد
می‌خوام فیلم بسازم فیلمای زیبا
این هدف رو بیشتر از 50 ساله که دنبال کردم
دیگه داره به 60 سال می‌رسه
ولی هنوز فکر نمی‌کنم کاملاً فهمیده باشم که فیلم چیه
توی این فیلم جدید
می‌خوام بینندگان خوشحال بشن که یه فیلم جدید و عالی ساخته شده
می‌خوام همه از زیبایی سینما فیض ببرن
هدفم اینه که نه، امیدوارم که
فیلمی خارق‌العاده و زیبا بسازم
می‌خوام فکرهام رو به طرزی طبیعی از طریق فیلم بیان کنم
و مردم سرتاسر دنیا درکش کنن
فیلمی که روی پرده تابانده میشه
به مردم تمام دنیا امکان میده که
در زندگی شخصیت‌های فیلم سهیم بشن
سهیم شدن در رنج و غم اون‌ها به مردم کمک می‌کنه همدیگه رو درک کنن
این نقش خاص سینماست
به نظرم بهترین چیز سینما همینه
از زیبایی فیلم‌هاست که
میشه به این موضوع دست پیدا کرد
همه جای دنیا مردم زیبایی رو درک می‌کنن
با زیبایی می‌تونیم...
اگه زیبایی یک فیلم درک بشه می‌تونیم همدیگه رو درک کنیم
این اون نوع فیلمیه که من می‌خوام بسازم
هدفم توی این فیلم اینه
به این معنا، توی این فیلم جدید
می‌خواستم فیلمی بسازم که
زیباترین فیلمم محسوب بشه
هدف اصلی من از ساختن این فیلم این بود
پس مسأله اصلاً پیام دادن نیست
بدیهی است که کارگردانی با فیلمنامه‌نویسی فرق دارد
با کشیدن استوری‌برد فرق دارد
نمی‌شود با کلمات کارگردانی کرد
با انسان‌های زنده است که کارگردانی می‌کنند --آکیرا کوروساوا
(کازوئو کوروساوا)
امیدوارم از تماشای فیلم لذت برده باشید
توصیف کردن آکیرا کوروساوا در چند کلمه کار سختیه
و فیلم رو هم نمیشه در چند کلمه شرح داد
به نظرم آکیرا کوروساوا در فیلم‌سازی
برای وضوح و سادگی تلاش می‌کرد
و تا پایان همین هدف رو دنبال کرد
در مقام عضوی از گروه او میراثش رو ادامه میدم
و تلاش می‌کنم در آینده فیلم بسازم
به همۀ اعضای گروه کوروساوا میگم: تشکر برای سال‌ها تعهدتون
و به هوادارنش میگم خیلی متشکرم
برای فیلم‌های زیبا
و برای ترجمه‌های درست از فیلم‌های زیبا Sia2D استودیو کمودور